Bilyon-Bilyon ang Kita, Zero sa Tubero: Paano Ginawang Personal ATM ng mga Villar ang mga Water District ng Bayan

Kapag ang Kapatid Mo ang Nagpapatakbo ng DPWH at LWUA, Lahat ng Water District ay Naging Family Alkansya na Lang

Ni Louis ‘Barok‘ C. Biraogo — December 12, 2023

MGA kababayan, magandang gabi sa inyong lahat na uhaw na uhaw na sa hustisya.

Ngayon, may bagong ulam ang hapag ng korupsyon: ang PrimeWater Infrastructure Corp., ang water empire ng pamilya-milya Villar na anak ni Manny Villar at kapatid ni dating Department of Public Works and Highways (DPWH) Secretary Mark Villar. Sa harap ng kanilang 2024 financial statement na nagsasabing may P1.35-BILYONG comprehensive income at P40.5-BILYONG assets, aba’y hindi raw nila kayang magbayad ng P75 milyon hanggang P150 milyon sa isang subcontractor lang. Pati mga water district, hindi binabayaran ng buwis, manpower, at equipment na nakasaad sa kontrata. Pati performance bond, ayaw i-forfeit kahit may karapatan. Pati capex na ipinangako para mapabuti ang serbisyo? Parang pangako lang ng pulitiko tuwing eleksyon – puro hangin.

At ang punchline? Habang naghihirap ang mga kontratista at nagsasarado na ang negosyo nila, nagpapalaki-laki pa rin ng kita ang PrimeWater. Senator Raffy Tulfo na mismo ang nagsabi:

“Kung kaya n’yong kumita ng bilyon, bakit hindi n’yo kayang iwan sa ere ang mga kontratista at water district na naniwala sa inyo?”

Talagang klasik. May pera sa rate hike sa mamamayan, wala sa kontratista. May pera sa bagong yate, wala sa planggana ng tubero.

***“Nangako kami ng capex, naghatid ng kapex—KApalpakan EX-traordinaire. Kunin ang iyong patak sa korte.***“

Una, ang mga Katotohanan – Walang Kwentang Drama na May Resibo

Subcontractors: May isa na P150 milyon ang utang sa kanya. Nag-retrench na ng 10 tao. Malapit nang malugi.
MGS Construction: Ang “independent” subcontractor na pag-aari ng Villar associate na si Jerry Navarrete – ang ginagawang taga-subcontract tapos sila-sila rin ang nagbabayad sa isa’t isa. Circular money-go-round na may amoy insider dealing.
Allbank: Ang bangko rin ng pamilya Villar – ang ipinang-ooffer na “solusyon”: “Kami na ang magpapautang sa inyo, tapos kami rin ang hindi magbabayad ng interest.” Grabe ang customer service, ha.
41 sa 77 water districts: Hindi man lang nakapag-forfeit ng performance bond kahit may karapatan. Bakit? Kasi raw kailangan pa ng “consent” ng PrimeWater. Consent your face.
Kalahati ng 77 partner districts: Nagtiterminate na o nagbibigay ng pre-termination notice. Pero pag may termination, takbo agad sa korte ang PrimeWater para kumuha ng TRO. Classic delay tactic na parang ex na ayaw makipag-break talaga.
Commission on Audit (COA) reports: Capex shortfall, hindi binabayaran ang buwis, hindi binabayaran ang manpower. Pero tumataas ang singil sa tubig. Logic ba ‘yon?

Pangalawa, mga Legal na Sandata – Hawak Ko ang Batas, Hawak Nila ang TRO

Artikulo 1159, Civil Code (Obligations arising from contracts have the force of law between the parties and should be complied with in good faith).
Good faith daw, o. Sa PrimeWater, good faith = good luck sa collection.

Artikulo 1170 (Those who in the performance of their obligations are guilty of fraud, negligence, or delay… shall be liable for damages).
Fraud? Check. Delay? Check. Negligence? Double check. Damages? P150 milyon sa isang kontratista pa lang.

Artikulo 1191 (Power to rescind for substantial breach). Kaya nga maraming water district ang nagtiterminate – dahil substantial na substantial na ang breach.

Revised Penal Code, Art. 315 – Estafa (through deceit or abuse of confidence). Kapag nangako ka ng bilyong capex tapos ni singko hindi mo inilabas, tapos ginagamit mo ang pera para sa kita mo, may amoy estafa ‘yan, mga ser.

Republic Act No. 3019, Section 3(e) (causing undue injury through manifest partiality or bad faith).

Republic Act No. 6713 (Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees). Mark Villar, habang DPWH Secretary, nasa ilalim niya ang Local Water Utilities Administration (LWUA). Tapos biglang lumobo ang PrimeWater JVAs. Coincidence daw. Oo nga naman, coincidence na parang lotto – laging nananalo ang iisang pamilya.

Rule 58, 1997 Rules of Civil Procedure (Preliminary Injunction & TRO) – ginagamit na parang tissue paper. Kapag may termination, boom, TRO agad. Status quo daw. Status quo ng pangbu-budol.

Pangatlo, mga Posibleng Depensa ng PrimeWater – At Paano Ko Sisirain ‘Yon

Depensa #1: “Cash flow lang po ang problema.”
- Sagot ko: P1.35 bilyon ang kita n’yo noong 2024. Cash flow ng taumbayan ‘yan, hindi cash flow n’yo lang.
Depensa #2: “Disputed po ang figures.”
- Sagot ko: COA ang nagsabi, hindi si Tulfo lang. At kahit disputed, bakit hindi n’yo pa rin binabayaran ang hindi disputed?
Depensa #3: “May payment plan naman po kami – Allbank loan o lupa.”
- Sagot ko: Ang klasik na “utang na loob” scheme. Pautangin mo ang kontratista sa bangko mo, tapos ikaw pa rin ang hindi magbabayad ng interest. Genius. Criminal genius.
Depensa #4: “Wala pong conflict of interest. Family lang namin ‘yan.”
- Sagot ko: Kapag ang kapatid mo ang nag-aapprove ng mga proyekto ng DPWH at LWUA habang lumolobo ang negosyo mo, hindi na family affair ‘yan. Graft na ‘yan.

Pang-apat, mga Paniningil Ko – Hindi Rekomendasyon

Buong kontrata, financial statements, capex schedule, related-party transactions – ilabas n’yo ngayon din. Lahat. Walang redaction.
Imbestigasyon ng Department of Justice (DOJ) at Office of the Ombudsman para sa estafa at graft. Hindi hearing lang. Kaso. Kulong kung guilty.
Forfeit agad ng lahat ng performance bonds. Kung kailangan ng consent ng PrimeWater, eh di kasuhan ang insurer at ang PrimeWater ng specific performance.
I-freeze ang lahat ng TRO na hawak ng PrimeWater. Public utility ‘to, hindi pribadong playground.
Bayaran agad ang mga kontratista – hindi sa lupa, hindi sa utang sa Allbank – cash, ngayon din.
Ibalik sa public control ang mga water district na nilason ng JVA n’yo. Water is a human right, hindi Villar right.
I-abolish ang buong modelo ng privatization ng tubig na ito. LWUA reform, PD 198 amendment, mandatory public bidding, walang related-party bullshit, walang political dynasty na makikinabang.

Sa mga Villar – direktang mensahe ito:

Kay Manuel Paolo Villar: Ang tubig ng bayan, hindi n’yo ‘yan. Pera ng bayan, hindi n’yo ‘yan.
Kay Mark Villar: Ang posisyon mo noon sa DPWH, hindi lisensya para gawing family business ang buong water sector.
Kay Manny Villar: Ang “sipag at tiyaga” n’yo, mukhang mas maraming tiyaga sa pangungurakot kaysa sipag sa pagbabayad ng utang.
At sa lahat ng nangungutang ng bilyones tapos hindi makabayad ng milyon – alam n’yo kung saan kayo karapat-dapat? Hindi sa Forbes list. Sa kulungan.

Mga kababayan, hangga’t may TRO, may pag-asa raw sila.
Pero hangga’t tayo, ang mga tao, ay humihinga pa — magkakaroon ng hustisya.

Maaaring tuyo ang gripo, ngunit umaapaw ang galit ng mga tao. Mabuhay.

— Barok